Có một thời gian, chúng ta có thể phân chia khá rõ giữa những người làm công nghệ, những người làm tài chính và những người làm kinh doanh. Kỹ sư xây dựng hệ thống, chuyên gia tài chính làm việc với những con số, còn nhà quản trị đưa ra quyết định kinh doanh. Nhưng trong nền kinh tế số, những ranh giới đó ngày càng trở nên khó phân biệt.
Một giao dịch tài chính ngày nay có thể bắt đầu từ một ứng dụng trên điện thoại, được xử lý bởi một hệ thống thanh toán, được kiểm soát bằng các thuật toán phát hiện gian lận và đồng thời tạo ra dữ liệu để doanh nghiệp tiếp tục phân tích hành vi khách hàng. Một quyết định kinh doanh cũng ngày càng ít dựa trên trực giác đơn thuần mà có thể liên quan đến dữ liệu, mô hình dự báo, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống thông tin.
Đó cũng là bối cảnh để nhìn vào ngành Công nghệ tài chính và Kinh doanh số – Financial Technology and Digital Business (FDB) tại Trường Quốc tế – Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây là một chương trình liên ngành, kết hợp kiến thức về toán học, thống kê, công nghệ thông tin với kinh tế, tài chính, kinh doanh và quản trị.
Không chỉ học tài chính, cũng không chỉ học công nghệ
Điểm đáng chú ý đầu tiên của chương trình FDB có lẽ nằm ở chính cách chương trình được cấu trúc.
Sinh viên không bắt đầu ngay bằng blockchain, trí tuệ nhân tạo hay những công nghệ đang được nhắc đến nhiều. Trước khi đi đến những nội dung đó, các em phải xây dựng một nền tảng tương đối rộng gồm toán cao cấp, xác suất và thống kê toán học, lập trình, tin học ứng dụng, kinh tế học, tài chính, kế toán, kinh tế lượng, cơ sở dữ liệu và phát triển web.
Sinh viên ngành FDB được trang bị nền tảng kiến thức rộng trước khi vào học chuyên ngành.
Điều này quan trọng bởi công nghệ thay đổi rất nhanh. Một nền tảng, một ngôn ngữ lập trình hay một mô hình trí tuệ nhân tạo đang phổ biến hôm nay có thể được thay thế chỉ sau vài năm. Nhưng để hiểu một mô hình tài chính, phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro hay thiết kế một hệ thống kinh doanh, người học vẫn cần những kiến thức nền tảng về toán học, thống kê, lập trình và kinh tế.
Vì vậy, mục tiêu không nên là đào tạo một người chỉ biết sử dụng một số công cụ FinTech đang phổ biến ở thời điểm hiện tại. Quan trọng hơn là hình thành khả năng hiểu được vấn đề, hiểu được dữ liệu, hiểu được logic tài chính và sau đó lựa chọn công nghệ phù hợp để giải quyết vấn đề đó.
Khi tài chính gặp dữ liệu và công nghệ
Nếu nhìn sâu hơn vào chương trình, có thể thấy công nghệ không được đặt thành một khối kiến thức đứng riêng bên cạnh kinh doanh. Hai phần này dần được kết nối với nhau trong quá trình học.
Sinh viên học Python, Cấu trúc dữ liệu và giải thuật, Phương pháp định lượng trong quản lý; sau đó tiếp tục với Học máy, Khai phá dữ liệu và Phân tích kinh doanh, An toàn thông tin. Song song với đó là các học phần như Tài chính căn bản, Tài chính doanh nghiệp, Quản trị rủi ro và bảo hiểm, Kinh tế lượng hay Thương mại điện tử.
Sự kết hợp này phản ánh khá đúng cách các hệ thống tài chính hiện đại đang vận hành. Một ngân hàng không còn chỉ cần những người hiểu nghiệp vụ ngân hàng. Họ cũng cần hiểu cách dữ liệu được thu thập và sử dụng, cách một mô hình phân tích có thể hỗ trợ quyết định, cách một hệ thống thanh toán được vận hành hay những rủi ro nào xuất hiện khi hoạt động tài chính ngày càng phụ thuộc vào công nghệ. Ngược lại, một người rất giỏi công nghệ nhưng không hiểu dòng tiền, rủi ro, khách hàng hay mô hình kinh doanh cũng khó có thể xây dựng được một sản phẩm tài chính thực sự hữu ích. FDB nằm chính giữa khoảng giao nhau đó.
Hai hướng đi từ cùng một nền tảng
Sau khi xây dựng kiến thức chung, sinh viên có thể đi sâu vào một trong hai hướng: Công nghệ tài chính hoặc Kinh doanh số.
Ở hướng Công nghệ tài chính, sinh viên tiếp cận những học phần như tính toán tài chính, tài chính quốc tế, đầu tư và quản lý danh mục, trí tuệ nhân tạo, blockchain và tiền mã hóa, công nghệ và quy trình thanh toán điện tử, hệ thống thông tin ngân hàng và dự án FinTech. Không chỉ đơn giản là những công nghệ như blockchain hay cryptocurrency, đằng sau một sản phẩm FinTech vẫn là tài chính, dữ liệu, hệ thống thông tin, quản trị rủi ro và những bài toán rất cụ thể của ngân hàng hay doanh nghiệp.
Trong khi đó, hướng Kinh doanh số tập trung nhiều hơn vào cách dữ liệu và công nghệ thay đổi hoạt động của doanh nghiệp. Các học phần bao gồm phân tích doanh nghiệp hỗ trợ ra quyết định, marketing, quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu, digital marketing, phân tích dữ liệu marketing, thực nghiệm phục vụ quyết định kinh doanh, hệ thống và quy trình thông tin doanh nghiệp, cùng dự án Kinh doanh số.
Sinh viên FDB học như thế nào?
Với những ngành nằm ở giao điểm của công nghệ và kinh doanh, chỉ học lý thuyết là chưa đủ. Một mô hình phân tích có thể rất tốt về mặt toán học nhưng không tạo ra giá trị nếu dữ liệu đầu vào không phù hợp. Một sản phẩm FinTech có thể sử dụng công nghệ mới nhưng thất bại nếu không giải quyết được nhu cầu của khách hàng. Một chiến dịch marketing số có thể tạo ra rất nhiều dữ liệu nhưng dữ liệu đó sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu người làm không biết đặt đúng câu hỏi.
Có lẽ vì vậy mà các học phần dự án xuất hiện nhiều lần trong chương trình FDB. Một project không chỉ nằm ở việc sinh viên tạo ra được một sản phẩm cuối cùng. Quá trình đó buộc người học phải chuyển từ một bài toán tương đối mở sang những câu hỏi cụ thể hơn: vấn đề thực sự là gì, cần dữ liệu nào, nên sử dụng mô hình nào, công nghệ nào là phù hợp, kết quả được đánh giá ra sao và giải pháp đó có tạo ra giá trị kinh doanh hay không. Đó cũng chính là khoảng cách lớn giữa việc “biết một công nghệ” và “biết sử dụng công nghệ để giải quyết vấn đề”.
Một chương trình cho những công việc chưa chắc đã có tên hôm nay
Một trong những khó khăn khi đào tạo nhân lực cho lĩnh vực công nghệ là chúng ta không thể biết chính xác thị trường lao động sẽ trông như thế nào sau bốn hoặc năm năm. Khi một sinh viên bắt đầu đại học, những công cụ được sử dụng khi các em tốt nghiệp có thể đã rất khác. Một số vị trí việc làm mới sẽ xuất hiện, trong khi một số công việc hiện tại có thể được tự động hóa hoặc thay đổi đáng kể. Vì vậy, giá trị lâu dài của một chương trình như FDB có lẽ không nằm ở việc chuẩn bị sinh viên cho một chức danh nghề nghiệp duy nhất. Điều quan trọng hơn là tạo ra một nền tảng để người học có thể đứng giữa nhiều lĩnh vực: hiểu đủ về tài chính để nhìn thấy bài toán kinh doanh, hiểu đủ về dữ liệu để đặt câu hỏi và kiểm chứng giả thuyết, đồng thời hiểu đủ về công nghệ để biết điều gì có thể xây dựng được. Một sinh viên có nền tảng như vậy có thể tiếp tục phát triển theo nhiều hướng khác nhau trong ngân hàng, công ty công nghệ tài chính, thương mại điện tử, phân tích dữ liệu, sản phẩm số, tư vấn, marketing số hay chính những lĩnh vực mới hình thành trong tương lai.
Dữ liệu lớn không chỉ là câu chuyện của khoa học máy tính. Xử lý ngôn ngữ tự nhiên không chỉ là một kỹ thuật của trí tuệ nhân tạo. Tối ưu hóa không chỉ là một bài toán toán học. Giá trị của chúng xuất hiện khi những công cụ đó được đặt vào đúng bài toán tài chính và kinh doanh.
Gửi những bạn đang lựa chọn ngành học
Nếu bạn chỉ muốn học tài chính theo cách truyền thống, FDB có thể sẽ có nhiều công nghệ hơn bạn dự tính. Nếu bạn chỉ muốn trở thành một lập trình viên thuần túy, chương trình cũng sẽ có nhiều kinh tế, tài chính và quản trị hơn bạn mong đợi.
Nhưng nếu bạn tò mò về cách một ngân hàng số vận hành, tại sao một hệ thống có thể đánh giá rủi ro từ dữ liệu, công nghệ đứng phía sau một giao dịch thanh toán là gì, doanh nghiệp sử dụng dữ liệu để hiểu khách hàng như thế nào, hay trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi cách chúng ta đưa ra các quyết định tài chính và kinh doanh ra sao, thì đây là những câu hỏi rất gần với ngành học này.
Công nghệ tài chính và Kinh doanh số, xét cho cùng, không đơn giản là việc học hai lĩnh vực cùng lúc. Nó là việc học cách nhìn một vấn đề từ nhiều phía.
Bởi trong nền kinh tế số, câu hỏi ngày càng ít khi chỉ là “công nghệ này làm được gì?”. Câu hỏi khó hơn, và cũng quan trọng hơn, là “chúng ta có thể sử dụng công nghệ, dữ liệu và hiểu biết về kinh doanh như thế nào để tạo ra một hệ thống tốt hơn?”
Trần Vũ Anh
Khoa Các khoa học ứng dụng
