Người thầy và triết lý học tập suốt đời gắn liền thực tiễn

Nhìn lại hành trình 5 năm giảng dạy tại Trường Quốc tế, TS. Nghiêm Xuân Hòa kể rằng khoảnh khắc khiến anh nhận ra mình muốn gắn bó với nghề giáo chính là lúc được sinh viên bình chọn là “Người gieo sầu” (năm 2024), rồi “Giảng viên được sinh viên yêu thích nhất” (năm 2025), hay được các đồng nghiệp bình chọn là “Anh hùng bàn phím”. TS. Hòa thừa nhận rằng điều đó khiến anh “(lầm) tưởng” rằng mặc dù mình khá khắt khe trong học tập và nhất là trong phòng thi, anh vẫn được đa phần sinh viên quý mến.

Chia sẻ về triết lý giảng dạy của mình, TS. Nghiêm Xuân Hòa cho biết quan niệm “Học tập suốt đời và gắn liền với thực tiễn” được hình thành nhờ kinh nghiệm kể từ khi anh tốt nghiệp đại học và đi làm. Theo TS. Hòa, việc hoàn thành một cấp học, dù là đại học, thạc sĩ hay tiến sĩ, không đồng nghĩa với việc đã có đủ kiến thức, kỹ năng để đáp ứng công việc. Việc dừng trau dồi, cập nhật kiến thức, kỹ năng sẽ dẫn đến tình trạng tụt hậu và “unqualified” (không đủ năng lực), từ đó dẫn đến nhiều nguy cơ khác.

TS. Hòa cũng nhấn mạnh rằng việc học gắn liền thực tiễn rất quan trọng, bởi trong thực tế có nhiều hiện tượng, sự việc xảy ra khác với lý thuyết trong sách vở. Tuy nhiên, thực tế khác sách vở không đồng nghĩa với việc các lý thuyết bị phủ nhận hoàn toàn. Điều này hàm ý rằng cả thầy cô giáo lẫn sinh viên đều cần cố gắng cập nhật kiến thức, kỹ năng để phù hợp với tình hình mới.

Là người đã có kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng – vĩ mô, TS. Hòa cho biết anh luôn gắn các lý thuyết trong giáo trình với các hiện tượng xảy ra trong thực tế, đồng thời giới thiệu các cơ sở dữ liệu, các website để sinh viên có thể cập nhật kiến thức. Anh lấy ví dụ về hiện tượng “bank run” (sự rút tiền hàng loạt khỏi các ngân hàng) – một hiện tượng rất nổi tiếng trong các lý thuyết về Ngân hàng trung ương và hệ thống ngân hàng. Trong giờ giảng, TS. Hòa thường gợi mở và yêu cầu sinh viên liên hệ thực tiễn các trường hợp đã từng xảy ra ở Việt Nam, cách thức xử lý thực tế của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đồng thời thảo luận thêm một số biện pháp khác có thể sử dụng.

Đam mê nghiên cứu, đưa sinh viên cùng làm khoa học

Khi được hỏi về bí quyết duy trì đam mê và kỷ luật nghiên cứu với nhiều công bố quốc tế, đặc biệt là các bài báo Q1, TS. Nghiêm Xuân Hòa khiêm tốn cho rằng đây là một câu hỏi khá khó trả lời. Anh tự nhận thành tích của mình còn khá khiêm tốn so với các bậc “lão thành” ở Trường Quốc tế hay ĐHQGHN, hay ngay các bạn trẻ hơn cũng đang có nhiều thành tích ấn tượng hơn.

TS. Hòa thẳng thắn chia sẻ là người đam mê nghiên cứu, nhiều lúc anh thấy khá nản vì bài báo bị từ chối. Tuy nhiên, theo anh, một trong các lợi ích của nghiên cứu là có thể cập nhật các kiến thức, tri thức, kỹ năng mới để truyền đạt lại cho sinh viên và để không tụt hậu. Ngoài ra, TS. Hòa ghi nhận rằng ĐHQGHN nói chung và Trường Quốc tế nói riêng luôn kịp thời vinh danh, khen thưởng, động viên tinh thần các thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu, đây cũng là một yếu tố quan trọng giúp anh duy trì đam mê. Anh bày tỏ mong muốn Nhà trường tiếp tục và không ngừng nâng cao, đẩy mạnh các hình thức khen thưởng để thúc đẩy hơn nữa hoạt động nghiên cứu khoa học.

TS. Nghiêm Xuân Hòa cho biết việc tạo điều kiện cho sinh viên tham gia nghiên cứu cũng là một trong các biện pháp để hiện thực hóa triết lý “học tập suốt đời và gắn liền với thực tiễn”. Theo anh, thông qua quá trình nghiên cứu, sinh viên và học viên sẽ có cơ hội tiếp xúc các kiến thức mới chưa có trong giáo trình. Đó cũng là cơ hội để các bạn “làm đẹp” hồ sơ cho các mục tiêu dài hạn hơn trong tương lai. Khi được hỏi về kỷ niệm đáng nhớ nhất với sinh viên trong quá trình cùng nghiên cứu, TS. Hòa kể lại câu chuyện về hai bạn sinh viên mà anh rất quý. Sau khi đã làm rất tốt phần viết bài để gửi hội thảo, hai bạn lại sử dụng AI để trả lời phản biện. TS. Hòa nhận định rằng việc sử dụng AI để hỗ trợ tìm kiếm thông tin và kiến thức là hết sức bình thường. Tuy nhiên việc “bê” nguyên câu trả lời của AI lại là không nên, bởi các thầy cô đều có kinh nghiệm đọc và làm nghiên cứu nên sẽ dễ nhận ra đâu là nội dung do AI viết. Do đó, theo anh, sinh viên và cao học viên nếu muốn theo đuổi con đường nghiên cứu thì cần biết sử dụng các công cụ AI “đúng lúc, đúng cách”.

Trả lời câu hỏi về những năng lực sinh viên kinh tế cần đặc biệt phát triển trong thời đại AI, TS. Nghiêm Xuân Hòa khẳng định chắc chắn đó là năng lực tư duy độc lập. Theo anh, các công cụ AI hiện nay đem lại nhiều tác động tích cực và tiêu cực. Một mặt, AI có thể giúp tiết kiệm thời gian cho một số công đoạn. Tuy nhiên, việc lạm dụng AI sẽ dẫn đến sự ỷ lại và “lười” tư duy độc lập, dẫn đến “thui chột” ý tưởng, năng lực. Do đó, TS. Hòa cho biết anh luôn khuyến khích sinh viên dùng các công cụ AI một cách cẩn trọng.

Gửi lời khuyên đến các giảng viên trẻ đang đứng trước áp lực phải vừa dạy tốt, vừa công bố quốc tế, vừa làm nghiên cứu, TS. Nghiêm Xuân Hòa nhấn mạnh rằng điều cần thiết nhất với các nhà nghiên cứu trẻ, và cả những người không còn trẻ như anh, là phải kiên nhẫn. Kiên nhẫn học hỏi để tích lũy đủ kỹ năng, kiến thức chuyên môn; kiên nhẫn không bỏ cuộc khi bị thầy/cô giáo “chê”; kiên nhẫn không bỏ cuộc khi bài báo bị “reject” (từ chối). TS. Hòa hóm hỉnh so sánh rằng điều này cũng giống như các bạn sinh viên phải kiên nhẫn và không được bỏ cuộc khi bị “crush” (người mình thích) từ chối lần đầu.