Thay đổi cơ cấu thu nhập có tác động tới bất bình đẳng và tác động này có xu hướng khác nhau ở các vùng ở Việt Nam

9/6/2021 4:45:48 PM
Ngày 31/8/2021, Khoa Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) tổ chức tọa đàm trực tuyến “Phân tách bất bình đẳng theo nguồn thu nhập: phân tích so sánh giữa các vùng ở Việt Nam”.

Tọa đàm là hoạt động của Câu lạc bộ Nhà khoa học trẻ Khoa Quốc tế, thu hút được sự tham gia của đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài ĐHQGHN. 

Diễn giả của tọa đàm là TS. Trần Quang Tuyến – giảng viên Khoa Quốc tế; thành viên Hội đồng ngành Kinh tế - Kinh doanh -Quỹ NAFOSTED; thành viên Ban Điều hành Câu lạc bộ Nhà Khoa học ĐHQGHN.

Tọa đàm đã thu hút quan tâm của đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài ĐHQGHN. 

Bất bình đẳng về mức sống là sự chênh lệch hay khác biệt về mức sống thường đo bằng thu nhập, của cải, hay tài sản giữa các các nhân, hộ gia đình và nhóm dân cư trong một xã hội nhất định.

Bất bình đẳng cao ở một thể thế bất công, không minh bạch và tham nhũng thường đem lại những hệ lụy tiêu cực cho sự phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên,  bất bình đẳng cao cũng có thể thấy ở một số nền kinh tế có nền kinh tế thị trường tự do; thể chế minh bạch và mức thu nhập tương đối cao. Ở những xã hội đó, bất bình đẳng cao thường xuất phát từ tự do cạnh tranh lành mạnh và do vậy sự giàu có phần lớn sẽ là kết quả của năng lực và nỗ lực của các cá nhân.

Diễn giả của tọa đàm là TS Trần Quang Tuyến.

Có nhiều cách tiếp cận nghiên cứu để tìm hiểu nguyên nhân của bất bình đẳng. Trong buổi tọa đàm, TS Trần Quang Tuyến đã trình bày nghiên cứu với mục tiêu tìm hiểu nguyên nhân bất bình đẳng từ thay đổi cơ cấu thu nhâp của cá hộ gia đình và so sánh giữa các vùng miền ở Việt Nam.

Bài nghiên cứu đã sử dụng phương pháp phân tách bất bình đẳng (đo bằng hệ số Gini) theo các nguồn thu nhập (Gini decomposition by income source), và so sánh sự khác biệt về thu nhập, nguồn thu nhập giữa các nhóm bằng cách sử dụng các biểu đồ như đường cong Lorenz, đường cong tập trung (concentrate curves) và các biểu đồ boxplots và quantiles/percentiles (biểu đồ so sánh mức sống các nhóm theo từng phân vị).  Nghiên cứu sử dụng dữ liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam năm 2018.

Một nguồn thu nhập làm tăng hay giảm đáng kể bất bình đẳng nếu (i): chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu nhập (ii) phân phối bất bình đẳng giữa các nhóm và (iii) nguồn này có xu hướng phân bổ cho nhóm giàu hay nghèo nhiều hơn. Nếu một nguồn thu nhập được phân bổ phần lớn cho nhóm khá giả hơn thì khi nó tăng lên sẽ làm gia tăng bất bình đẳng, và ngược lại sẽ giảm bất bình đẳng nếu nguồn đó phân bổ phần lớn ở nhóm nghèo. Lưu ý, khi phân tích sự thay đổi hay tác động biên, cần giữ các nguồn thu nhâp khác không thay đổi. 

Diễn giả cho biết, phương pháp này tuy đơn giản nhưng rất hữu ích và trực quan khi phân tích định lượng về bất bình đẳng theo nguồn thu nhập. Nhóm nghiên cứu của TS Trần Quang Tuyến đã sử dụng phương pháp này, kết hợp với phân tích kinh tế lượng để nghiên cứu về bất bình đẳng ở các vùng của Việt Nam.  Các kết quả nghiên cứu đã được xuất bản trên các tạp chí quốc tế uy tín như Land Use Policy; Environment, Development and Sustainability và International Development Planning Review. 

Diễn giả trình bày bài nghiên cứu của mình. 

Kết quả cho thấy có sự khác biệt lớn về thu nhập và phân phối các nguồn thu nhập giữa theo 8 vùng địa lý ở Việt Nam. Đồng thời có nhóm tỉnh ở có mức bất bình đẳng cao và mức thu nhập thấp hơn mức trung bình cả nước. Vùng Tây Bắc nhìn chung có mức thu nhập thấp hơn đáng kể các vùng khác, trong khi đó mức sống ( thu nhập, tài sản) cao nhất ở vùng Đông Nam Bộ và Vùng Đồng Bằng Sông Hồng. Nghiên cứu cũng cho thấy trong khi nguồn thu nhập từ nông nghiệp có thiên hướng phân bổ đều hơn cho nhóm nghèo, thì nguồn thu nhập từ việc làm phi nông nghiệp (tự làm) và làm công ăn lương ở khu vực doanh nghiệp và nhà nước có thiên hướng phân phối nhiều hơn ở nhóm thu nhập cao hơn.

Nghiên cứu cho thấy, thu nhập từ nông nghiệp có tác động giảm bất bình đẳng ở hầu hết các vùng, mạnh nhất ở Tây Bắc nhưng lại không làm giảm và thậm chí tăng nhẹ bất bình đẳng ở Tây Nam Bộ. Lý giải cho điều này, diễn giả cho biết phần lớn mô hình sản xuất nông nghiệp ở Tây Bắc là các hộ nhỏ và nghèo, do vậy khi nguồn thu nhập từ nông nghiệp tăng sẽ làm tăng thu nhập nhiều hơn cho nhóm nghèo và làm giảm bất bình đẳng. Trong khi đó, mô hình sản xuất nông nghiệp ở Tây Nam bộ thường có quy mô lớn, tập trung vào một số ít các hộ khá giả và khi nguồn thu nhập này tăng lên sẽ không tăng cho nhóm nghèo nhiều hơn, từ đó không làm giảm bất bình đẳng nhiều như ở Tây Bắc. Nguồn thu nhập từ làm công ăn lương ở khu vực tư nhân có tác động giảm bất bình đẳng ở mọi vùng, và tác động lớn nhất ở vùng Tây Nam Bộ. Nguồn thu nhập từ phi nông nghiệp làm gia tăng bất bình đẳng ở mọi vùng với tác động khá lớn.

Trong phần thảo luận, có rất nhiều câu hỏi của người quan tâm đặt ra cho TS Trần Quang Tuyến. Các ý kiến trao đổi về nguyên nhân vì sao các nguồn thu nhập lại làm tăng hay giảm bất bình đẳng, và thảo luận các hàm ý chính sách phát triển trong bối cảnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế và bất bình đẳng. Diễn giả cho biết, quá trình chuyển đổi cơ cấu sẽ gia tăng bất bình đẳng nếu nguồn thu nhập từ nông nghiệp giảm sút, và chỉ một số ít hộ chuyển đổi sinh kế phi nông nghiệp thành công. Khi đó, thu nhập bình quân có thể tăng nhưng bất bình đẳng có thể tăng cao, và từ đó làm giảm đi tiến bộ trong giảm nghèo ở Việt Nam. Do vậy, các chính sách cần giúp nông hộ gia tăng năng suất nông nghiệp và tiếp cận thị trường tốt để tăng thu nhập cho các nông hộ nghèo. Đồng thời, cần nghiên cứu xem đâu là các rào cản thuộc về bối cảnh sinh kế đã và đang hạn chế các hộ chuyển sang sinh kế có mức thu nhập cao hơn.

Người quan tâm đặt rất nhiều câu hỏi cho diễn giả về bài thuyết trình.

TS Trần Quang Tuyến cho biết trong các nghiên cứu tiếp theo, nhóm sẽ tìm hiểu các yếu tố này như điều kiện tự nhiên, các yếu tố kinh tế như mật độ doanh nghiệp, cơ sở hạ tầng,.. và các yếu tố văn hóa và lịch sử khác. 

Chương trình tọa đàm đã thực sự cung cấp nhiều thông tin bổ ích cho người tham dự. Trong thời gian tới Câu lạc bộ Nhà khoa học trẻ Khoa Quốc tế sẽ tổ chức nhiều chương trình tọa đàm hữu ích dành cho các nhà nghiên cứu, đặc biệt những nhà nghiên cứu trẻ. 


Tài liệu tham khảo
1.    Shorrocks, A. F. (1982). Inequality decomposition by factor components. Econometrica, 50(1), 193-211. 
2.    Lerman, R. I., and S. Yitzhaki. 1985. Income inequality effects by income source: A new approach and applications to the United States. Review of Economics and Statistics 67: 151–156.
3.    López-Feldman, A. (2006). Decomposing inequality and obtaining marginal effects. Stata Journal, 6(1), 106-111. 
4.    Tran, T. Q. (2016). Income sources and inequality among ethnic minorities in the Northwest region, Vietnam. Environment, Development and Sustainability, 18(4), 1239-1254. Springer, SCIE
5.    Nguyen, T. V., & Tran, T. Q. (2018). Forestland and rural household livelihoods in the North Central Provinces, Vietnam. Land Use Policy, 79, 10-19. Elsevier, SSCI.
6.    Nguyen, H., Doan, T., & Tran, T. Q. (2020). The effect of various income sources on income inequality: a comparison across ethnic groups in Vietnam. Environment, Development and Sustainability, 22(2), 813-834. Springer, SCIE
7.    Tran, T. Q., Lim, S., Cameron, M. P., & Van Huong, V. (2014). Farmland loss, nonfarm diversification and inequality among households in Hanoi's peri-urban areas, Vietnam. International Development Planning Review, 36(3), 11-28, Liverpool University Press, SSCI

Lên đầu trangLên đầu trang